Naar projecten overzicht

Next
up — Joost Nikkessen

fullscreen

Het vullen van een emmer water of het ontsteken van een vuur

BESCHRIJVING:

In gesprek over engagement en dialoog in het gymnasiale kunstonderwijs met Hannah Arendt en Gert Biesta

Uit de inleiding:

"De veelheid aan overwegend bevoorrechte gymnasiumleerlingen die zich in hun beeldend werk allerhande minderhedenproblematiek eigen maken, is opvallend. Hun engagement getuigt van nieuwsgierigheid en goede wil en wordt bovendien bij vele opdrachten door de sectie beeldende vorming als een bonuspunt of eindterm berekend, maar is dikwijls gestoeld op een gebrek aan objectieve bronnen over, empirische kennis van en ontmoeting met het onderzoeksobject. Het lot van de underdog is dan ook een relevant doch heikel onderwerp dat zowel binnen als buiten de school speelt en vele gezichten kent, maar al snel en dikwijls onbewust gereduceerd wordt tot een vooroordeel.

In het hogere kunstsegment is er eveneens sprake van een wederopleving van geëngageerde kunst, bij uitstek van die dateert uit de laatste helft van de vorige eeuw. Kunstenaars als Joseph Beuys, Marina Abramović en Kara Walker sieren opnieuw de wanden van gerenommeerde musea en galerieën. Het huidige eindexamenthema ‘Voorbeeldig’, waarbij vwo-leerlingen een eigentijdse herinterpretatie van een cultuurhistorisch verschijnsel moeten maken op basis van de renaissancistische principes van 'imitatio', 'variatio' en 'aemulatio' –– een begrippentrio dat leerlingen op de vroegere Latijnse school al ingepeperd kregen, sluit naadloos aan op deze terugkerende behoefte om maatschappelijke tendensen aan een nadere beeldende en discursieve beschouwing te onderwerpen.

Enerzijds wordt onderwijs in burgerschap dus fundamenteel geacht –– niet in het minst omdat zij sinds 2005 door de overheid op alle middelbare scholen verplicht gesteld wordt, anderzijds is zij weinig betekenisvol wanneer haar impact nooit verder reikt dan het opdrachtgestuurd doorlopen van een beeldend proces, stereotypering indirect bevorderd wordt door middel van het eeuwenoude beloningssysteem van 'xenia' en dialoog in de wereld uitblijft. Problematisch, aangezien gymnasiumleerlingen onze toekomstige minister-presidenten zijn en de Nederlandse samenleving in al haar diversiteit moeten kunnen vertegenwoordigen, maar ondertussen een beperkt zicht hebben en dikwijls houden op wie het lijdend voorwerp van hun engagement in realiteit is."

In de scriptie 'Het vullen van een emmer water of het ontsteken van een vuur: in gesprek over engagement en dialoog in het gymnasiale kunstonderwijs met Hannah Arendt en Gert Biesta' beroep ik mij op twee gesprekspartners die hun gedachten hebben laten gaan over hoe gymnasiumleerlingen wel in dialoog in en met de wereld gebracht kunnen worden: de Duits-Amerikaanse Joodse filosoof Hannah Arendt en Nederlandse onderwijspedagoog Gert Biesta. De vraag waar ik in deze casestudie mijn licht over laat schijnen, luidt daarbij als volgt: wat voor soort dialoog zou deze doelgroep door middel van kunstonderwijs moeten ontwikkelen om geëngageerd ten aanzien van de Ander te kunnen zijn volgens de criteria van Arendt en Biesta?

Ik stel mij kritisch op tegenover mijn eigen vakgebied door mij als participator onder de leerlingen te begeven, bij een debattraining te observeren, waar kunst in relatie tot andere maatschappelijke domeinen het gesprek van de dag is, en drie leerlingen te interviewen die zich ieder op hun eigen manier bijzonder geëngageerd opstellen. Hun antwoorden plaats ik in de cultuurhistorische traditie van de democratisering van kunst, waarbij speciale aandacht uitgaat naar de emancipatie van het canaille –– een proces dat anderhalve eeuw geleden in gang is gezet en zich als een olievlek over de creatieve industrieën verspreid heeft. Het doel is een weloverwogen uitspraak en aanbeveling te kunnen doen over het discours van engagement en dialoog, een ogenschijnlijke twee-eenheid waar het gymnasiale kunstonderwijs haar bestaansrecht nog altijd aan ontleent.

Geïnteresseerden kunnen gerust contact met mij opnemen via het in het profiel genoemde e-mailadres.

Online op
30 juni

Tijdens de opening van graduation show NEXT UP 2016 wordt het digitale platform van de Fontys Hogeschool voor de Kunsten Beeldend gelanceerd.